Albisteak

Izokin kanoia
Izokinei urtegietan gora egitea ahalbidetzen dien sistema asmatu dute

2017/11/09
Mikel Yarza Unamuno
Iruzkinik ez
bisita

Izokinek bizi ziklo gogorra dute, ibaian jaio ostean bizitzako lehen etapan itsasorantz baitoaz bertan hazi eta heldutasunera iristeko. Behin etapa hau betetzean heldutasun sexuala dutenez ibaietan gora doaz berriz ibaiaren goiko aldeetara iritsi eta bertan arrautzak erruteko.  Orain arte beraien harrapariez aparte inongo arazo gabe egin duten bidaia izan da hau, baina azken mendeetan gizakiak eginiko urtegien horma altuen kontra ezin eginik aurkitu dira, migrazio hau etenez.  Hau konpontzeko Estatu Batuetan metodo bat probatzen hasi dira: Izokin kanoia.


Izokin kanoia

Jakina da gaur egun bizi garen energia eredua ez dela jasangarria, eratzeko milioika urte behar dituzten erregai fosilak errez eta agortuz doan karbono organiko iturri bat kontsumituz bizi gara. Horren alternatiba bezala hainbat energia eredu sortu dira azken urteotan, “energia garbi” edo berriztagarri izenez ezagutzen ditugunak.

Horietako bat energia hidroelektrikoa dugu, altuera jakin batean dagoen urak duen energia potentziala aprobetxatuz sortzen duguna. Urak metro batzuk (urtegiaren arabera) eroriz turbina bat mugiarazten du eta honek elektrizitatea sortu. Egia da hau energia garbia eta berriztagarria dela baina guztiak ez dira alde onak. Betidanik ibaietan gora eta behera migrazio mugimenduak egin dituzten salmonido askok oztopo gaindiezin bat aurkitzen dute bidean, hainbat metrotako horma ezin baitute gainetik pasatu.

Arazo horri aurre egiteko Estatu Batuetan metodo berri bat erabiltzen hasi dira, izokinak tutu baten barnean gorantz bidaltzen dituen makina bat erabiliz. Hasiera baten metodo hau janaria garraiatzeko asmatu zuen “Whooshhh” enpresak harik eta arazo honi aplikatzea bururatu zitzaion arte. Makina hau ur tanke batez, barneko presioa aldatzea baimentzen duen konpresore batez eta tutu batez osatzen da.

Urtegi bateko beheko aldeko ur geldoetan ur jauzi txiki bat simulatzen duen korronte bat ipintzen dute izokinak bertatik gora pasatzeko, horrela makinako zuloan sartuz. Behin bertan oso sistema sinple bat erabiltzen dute, arrainaren aurrealdean presioa gutxitzen dute arraina eta ur kantitate bat “sukzionatuz”. Arraina makinatik tutura pasatzean honen atzean presioa handitzen dute eta horrela gorantz bultzatzen dute. Bultzada honekin tutueria zeharkatzen dute urtegiaren goiko aldera ateraz.

Sortzaileek diotenez oso  sistema sinplea da, arrainari inongo kalterik egiten ez diona eta mantentzeko merkea, baliabide gutxi kontsumitzen dituena.

Gugandik gertuago beste metodo batzuk ere erabili dira urtegi txikietan, paretaz gain mailakatuagoak diren ur jaitsiera batzuk eginez, arrainak hau igotzeko gai baitira.

Hala ere honek behin-behineko irtenbideak bailitzan hartu behar ditugu, askoz onuragarriagoa izango zitekeelako ekosistemak hainbeste aldatzen ez dituzten metodoak erabiltzea.

 

Leave a comment

Please login to leave a comment.

Erregistra zaitez

Erregistra zaitez!

· Parte hartu edukiak hornitzen eta eztabaidatzen 
 
· Igo itzazu argazkiak, bideoak, liburuak, estekak...