Albisteak: Zientzia
Kide berri bat elementuen taula periodikorako?

Kide berri bat elementuen taula periodikorako?

Zientzialariek 117 zenbakidun elementuaren aurkikuntza baieztatu dute, ununseptium izenez ezagutzen dena

2014/05/10
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1109 bisita

Mendeleieven garaietatik asko aldatu da elementuen taula periodikoa. Zientziak aurrera egin ahala elementu berriak aurkitu dira, zientzialari errusiarraren irizpideen arabera sailkatuta egun ezagutzen dugun elementuen taula periodikoa osatu arte. Naturan aurkitzen diren elementuetatik haratago, ordea, badira gizakiak artifizialki sintetiza ditzakeen elementu gehigarriak. Horren adibide, zientzialariek 2010ean aurkeztu zen 117 zenbakidun ununseptiumaren aurkikuntza baieztatu dute.

Adaptazio postnuklearra: Txernobylgo txorien adibidea

Adaptazio postnuklearra: Txernobylgo txorien adibidea

Hondamendia gertatu zenetik ia 30 urtera, Txernobylen bizi diren hegaztiengan erradioaktibitatearekiko adaptazio zantzuak behatu dira

2014/05/08
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
2328 bisita

1986ko apirilaren 26a, Txernobylgo zentral nuklearreko 4. unitatea lehertu eta historiako hondamendi nuklear handiena gertatu zen eguna. Igorritako erradioaktibitateagatik zentraletik 30 km-rako eremu guztia ebakuatu egin zen eta egundaino itxita dirau. Giza eta osasun-hondamendiaz gain, ingurumenarentzat ere kolpe handia izan zen zorigaiztoko leherketa. Zentralaren inguruko basoak hil egin ziren denbora gutxira, esaterako. Denboraren poderioz, ordea, gizakiak utzitako tokia berreskuratzen joan da natura eta, horren erakusle, erradioaktibitatearekiko adaptazioak garatu dituzte zenbait espeziek.

Fitokromoak, landareen begiak

Fitokromoak, landareen begiak

Landareek argiarekiko duten erantzunaren oinarri molekularretan sakondu du ikerketa batek

2014/05/06
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
2019 bisita

Landareak saiatzen dira itzaletik ihes egin eta argirantz hazten. Hala, karbono dioxido gehiago finkatzen dute fotosintesiaren bidez eta materia organiko gehiago pila dezakete. Gaua eta egunaren arteko aldea ere bereizteko gai dira. Argiarekiko sentsibilitate hori fitokromoek kontrolatzen dute, izan ere, argi izpien irradiazioa zurgatuta konformazioa aldatzeko gaitasuna duten proteinak dira eta, horrela, argiari dagokion informazioa jasotzen du landareak. Kaleratu berri den ikerketa batek fitokromoek maila molekularrean nola funtzionatzen duten argitu du.

Nola biziraun buruz behera bizitzen

Nola biziraun buruz behera bizitzen

Nagiek buruz behera arnasteko duten sekretua azaldu dute ikerlariek

2014/04/29
Antton Alberdi
Iruzkinik ez
1670 bisita

Nagiek euren bizitzaren zati handi bat igarotzen dute zuhaitzetako adarretatik zintzilik buruz behera jarrita. Gizakiok, eta buruz gora bizitzeko moldatuta dauden beste hainbat eta hainbat espeziek, arazoak izaten ditugu denbora luzez buruz behera egoteko, barne-organoek diafragma presionatzen digutelako, arnasketa zailduz. Bada, ingalaterrako ikerlari batzuek nagiek buruz behera arazorik gabe arnasteko gaitasunaren nondik-norakoak azaldu dituzte.

Zimurrei ongi eutsi die zientziak

Zimurrei ongi eutsi die zientziak

Objektu bustien maneiua hobetzeko asmotan, gizakion berezko erreflexuak eboluzionatu zutela dio ikerketa batek.

2014/04/11
Maite Lopez de Arbina
Iruzkinik ez
1095 bisita

Esku eta hanketako azala urarekin zimurtzearen arrazoia ezagutzen dutela diote zientzialariek. Laborategian burututako frogek egiaztatu dute zimurtuak dauden atzamarrek, bustiak edo urperatuak dauden objektuen gain dugun kontrola hobetzen laguntzen dutela.

Itsas izarrek ikusteko gaitasuna dute

Itsas izarrek ikusteko gaitasuna dute

Itsas izarrek begiak dituztela orain 200 urtetik ezaguna zen arren, ez zegoen animalia hauen ikusmen gaitasunaren ebidentziarik.

2014/04/07
Maite Lopez de Arbina
Iruzkinik ez
1167 bisita

Orain arte itsas izarrak animalia sinple gisa ikusi ditugu, eta dituzten begi txiki eta burmuin urriagatik nola edota ea ikusmenik duten ikertzea zaila izan da. Linckia laevigata espeziearekin eginiko ikerketak dio bereizmen baxuko irudia ikusteko gai direla, 200 pixelekoa. Eboluzioan irudia eraiki zezaketen lehen begi hipotetikoen antzekoak direla diote ikerlariek.

Txiki handia zinen zu

Txiki handia zinen zu

Permikoaren amaierako biodibertsitatearen hondamendiaren eragilea arkeobakterio metanogeniko bat izan daiteke

2014/04/04
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
2359 bisita

Erregistro fosilak adierazten digu duela 252 milioi urte Lurraren historian ezagutzen den biodibertsitatearen hondamendi handiena gertatu zela. Hain zuzen ere, Permikoaren amaieran Lurreko espezieen %90 desagertu zen. Egundaino pentsatu izan da espezieen desagertzen masibo horren erantzulea muturreko aktibitate bolkanikoak eragindako klima-aldaketa izan zela. Kaleratu berri den ikerketa baten arabera, ordea, metanoa ekoizten duten arkeobakterio batzuk izan litezke hondamendia eragin zuen klima-aldaketaren erantzule.

Termodinamikari aurre egiten dion salbuespena

Termodinamikari aurre egiten dion salbuespena

Laser-argitan harrapatutako nanopartikula batek termodinamikaren bigarren legea hausten duela behatu da

2014/04/01
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1407 bisita

Termodinamikaren bigarren printzipioak dioenez sistema baten desordenak edo entropiak berez emendatzeko joera du, hau da, sistema orok desordenerako joera espontaneoa du. Eskala makroskopikoan bete-betean betetzen dira termodinamikaren legeak. Atomo eta molekulen mundura sartuz gero, ordea, lege horiek zalantzan jartzen dira batzuetan. Horren adibide dugu nazioarteko ikerlari talde batek kaleratu duen lana, zeinak erakutsi duen nola laser-argitan harrapatutako nanopartikula batek, inguruan duen gasa baina hotzago egon arren, gas horri beroa transmititu diezaiokeela.

Arrainen feminizazioa euskal kostan

Arrainen feminizazioa euskal kostan

Zenbait kutsatzailek arrain arrengan emeen ezaugarriak agertzea eragiten du

2014/03/30
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1845 bisita

EHUko Zelulen Biologia eta Ingurugiro Toxikologia lantaldeak kaleratu berri duen lanaren arabera, estrogeno gisa jokatzen duten kutsatzaileek arrain arrengan obozitoen garapena eragiten dute. 2007 eta 2008an aurkitu ziren fenomeno horren lehen kasuak Urdaibain eta plazaratu berri dituzten emaitzek arrainen feminizazio hori Gernikan, Arriluzen, Santurtzin, Plentzian, Ondarroan, Deban eta Pasaian ere behatzen dela baieztatu dute.

Rafting erreginaren izenean

Rafting erreginaren izenean

Uholde arriskuaren aurrean inurri espezie batek baltsak eratzen ditu koloniaren biziraupena bermatzeko

2014/03/10
Mikel Irastorza
Iruzkin 1
1408 bisita

Animalia sozialek gaitasuna izan dezakete norbanakoaren gainetik kolektiboaren ongizatea gainjartzeko. Horien adibide ditugu, esaterako, erle langileak eta inurriak, zeintzuek jokaera suizidak ere ager ditzaketen taldearen mesedetan. Inurrien izaera sozialaren konplexutasunaren isla, behatu da uholdeen aurrean inurri espezie bat gai dela elkarri hertsiki lotuaz baltsa bat eratzeko eta hala koloniaren bideragarritasunaren giltza den erregina salbatzeko.

Obeditu soilik ala ulertu ere egiten dit?

Obeditu soilik ala ulertu ere egiten dit?

Gizakien eta zakurren zerebroek berdintsu erantzuten dute askotariko soinuen aurrean

2014/02/26
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1266 bisita

Ongi hezitako zakurrak jabearen esanak betetzen ditu. Non dago, ordea, zakurrek gizakiekiko agertzen duten fideltasunaren eta esanekotasunaren gakoa? Errefortzu positibo hutsez errotutako jokaerak al dira? Errefortzu negatiboari beldurrak akuilatutakoak? Zakurraren jabe harroak zakurrak bere hitzak ulertzen esango du. Baina argitaratu den ikerketa baten arabera baliteke jabearen harrokeria hain soberan ez izatea, izan ere, zakurren eta gizakion zerebroek gisa berean erantzuten diete ahotsei eta emozioei lotutako soinuei.

Tibetarren sekretu gorenaren bila

Tibetarren sekretu gorenaren bila

Tibetarrek altuerako bizitzarako duten adaptazioaren genetikan sakondu du ikerketa batek

2014/02/18
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
975 bisita

Himalaiako mendiak eta bertan errotutako alpinismoa ezin dira ulertu bertako biztanleak kontuan hartu gabe. Sherpak eta tibetarrak dira planetako mendi altuenen magaletan bizi diren biztanle alai eta itxuraz beti irribarretsu horiek. Euren bizilekuagatik larre motzean haziak, ezaguna da altuera handian muturreko esfortzuak egiteko duten gaitasuna. Ez alferrik, nazioarteko espedizioek usu izaten dute sherpen eta tibetarren laguntza altuera handian zamaketa-lanak eta bestelako egitekoak aurrera eramateko. Orain, kaleratu berri den ikerketa batek argitu du zertan den sherpen gertuko ahaide tibetarrek altuerako bizitzarako duten adaptazioaren oinarri genetikoa.

Ozeanoetako arrain pelagikoen biomasa uste baino handiagoa izan daiteke

Ozeanoetako arrain pelagikoen biomasa uste baino handiagoa izan daiteke

Arrain mesopelagikoen mundu mailako biomasa totala 10 aldiz handiagoa izan daitekeela kalkulatu da

2014/02/10
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1375 bisita

Arrain mesopelagikoen taldea ozeanoetako uretan 200-1.000 m-ko sakonera artean bizi diren espezieek osatzen dute. Egundaino, estimazioek ozeanoetako arrainen biomasa totala 2.000 milioi tona inguruan ezarri izan dute eta arrain mesopelagikoak biomasa horren erdia osatuko zuketen. Plazaratu berri den ikerketa baten arabera, ordea, arrain mesopelagikoei dagokien biomasa uste baina askoz ere handiagoa da.

Gurutzadetan eta Zetaren Bidean barrena RNA birusen eskutik

Gurutzadetan eta Zetaren Bidean barrena RNA birusen eskutik

Sekuentziatu berri den RNA birus baten genoma zaharrak birusak Europaren historia hurbilean barrena izan duen ibilbidea agerian utzi du

2014/02/07
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1135 bisita

Zientzialariek RNA genoma zahar bat sekuentziatu ahal izan dute lehen aldiz. DNA genoma zaharrak aurretik ere sekuentziatuak izan dira baina RNA askoz  azkarrago degradatzen da, eta horrek zaildu egiten du sekuentziazioa. Garagarraren BSMV birusaren sekuentziazioarekin ezagutu ditugu birusaren adina eta birusaren hedapenak Europa bigarren milurtean zehar kolpatu zuten gertaera historikoekin izan zuen lotura.

Egunpasa zero azpitik 196 gradura

Egunpasa zero azpitik 196 gradura

Izain espezie bat nitrogeno likidoan 24 ordu eman ondoren bizirauteko gai dela erakutsi da

2014/02/03
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1199 bisita

Nitrogeno egoera likidora oso tenperatura baxuan pasatzen da. Zero azpitik 196ºC-an mantentzen da egoera likidoan, hain zuzen ere. Bere tenperatura baxuagatik oso erabilia da industrian eta ikerketan bat-bateko izozketak eragiteko edota hainbat kriogenizazio-prozesutarako. Tenperatura baxu horiek eta bat-bateko izozketak, normalean, heriotza ekarri beharko lioke bizitza forma orori. Bada, ordea, logika horri aurre egiten dionik.

Erregistra zaitez

Erregistra zaitez!

· Parte hartu edukiak hornitzen eta eztabaidatzen 
 
· Igo itzazu argazkiak, bideoak, liburuak, estekak...