Albisteak: Zientzia
Masa, atomoak, denbora

Masa, atomoak, denbora

Atomoen masa kontuan hartuta denbora neurtzen duen erlojua sortu dute

2013/01/14
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
777 bisita

Berriki jardun gara masa-unitateak pospolo-kutxa baten tamainako platinozko bloke baten arabera definitzeak dakartzan arazo eta mugen inguruan. Zehazki, kilogramoaren estandarretan behatu  diren masa-aldaketen eta aldaketa horiek alderantzikatzearen inguruko ikerketa bat ekarri genuen gurera. Horren harira, atomoen kuantu-uhinaren frekuentzia neurtuaz denbora neurtzen duen erlojua diseinatu berri dute. Ez da egun munduko ordu ofiziala adierazteko erabiltzen diren erloju atomikoak bezain zehatza, baina masa eta denbora erlazionatzen dituenez masa-unitateak birdefinitzeko parada eskaini dezake.

Kilogramoa gizentzen ari da

Kilogramoa gizentzen ari da

Kilo batek 1000 gramo baino gehiago pisatzen du orain

2013/01/07
Mikel Irastorza
2 iruzkin
783 bisita

Neurketa-sistema guztien oinarri diren magnitudeeen, alegia, denboraren, espazioaren eta tenperaturaren, definizioak aldatu egin dira XIX. mendean definitu zirenean ezarri zitzaizkienetatik. Masa ere bada oinarrizko magnitude horietako bat, baina ez da egundaino hura birdefinitzeko irizpiderik adostu eta, horren ordez, kilogramo bateko pisua duen platinozko bloke bat gordetzen da Parisen 1875 urteaz geroztik kilogramoaren masaren estandar gisa. Arazoa, ordea, zera da, kilogramoa definitzen duen platinozko blokeak ez duela jada kilo bat pisatzen. Gizendu egin da.

Memoriaren molekulaz ahaztu

Memoriaren molekulaz ahaztu

Memoriaren funtzionamendurako funtsezkotzat jotzen zen molekula ez da uste bezala oroimenaren gako

2013/01/03
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
684 bisita

Giza populazioen bizi-itxaropena handitzen ari den honetan kantzerrarren eta gaixotasun neurologikoen maiztasuna eta intzidentzia geroz eta handiagoa izatea aurreikusten da. Horregatik, onkologiarekin batera, zerebroaren eta memoriaren funtzionamendua ezagutzea XXI mendeko medikuntzaren erronka handietakoa da. Azken urteotan aurrerapauso nabarmenak eman dira garunaren ikerketan. Egunero ez da besta, ordea. Oraingoan, bi ikertalde independentek frogatu dute egundaino epe luzerako memoriaren gakotzat jotzen zen entzimak ez duela halako funtzio berebizikorik oroimenaren funtzionamenduan.

Biziaren sorreraren teoria berria: itsasoko arrakala termaletatik mundu osora

Biziaren sorreraren teoria berria: itsasoko arrakala termaletatik mundu osora

Ioiak ponpatzeko proteinen jatorriak azal lezake bizia nola sortu zen itsaso sakonean eta nola hedatu zen bertatik

2012/12/26
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
867 bisita

Bizia bizi denetik izan den enigmarik handienetakoa, handiena ez bada, biziaren beraren sorrera izan da. Gizakia mende luzetan aztoratu du galdera horren erantzunak eta zientziak ere bere jomuga nagusietakotzat du. Zenbait urtez, arrokak, ura eta itsas-hondoko arrakaletatik irtendako gas bero eta hidrogenoan aberatsa izan dira biziaren sorrera azaltzeko aurkeztu den eskenatokia. Orain, eskenatoki horretan biziaren sorrera eta beste inguruneetarako hedapena eragin izan zezakeen gertaeren hurrenkera berria proposatu da.

Ijitoen exodoa berreraikitzen DNAren lorratzari segika

Ijitoen exodoa berreraikitzen DNAren lorratzari segika

Ijitoen jatorriari eta demografiari buruz egin den lehen genoma-mailako ikerketaren arabera etnia honen migrazioa duela 1500 urte hasi zen Indiaren ipar-mendebaldean

2012/12/12
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
600 bisita

Ijitoek Europako gutxiengo etniko handiena osatzen dute, orotara 11 milioi laguneko gizataldea dira. Grezia, Portugal eta Belgika bezalako herrialdeen parekoa den populazioa da, Europako populazioaren puzzleko pieza esanguratsua, beraz. Hala ere, mendeetan zehar bazterketa sozial, politiko eta ekonomikoa pairatu izan dute eta zientzia ere ez da horretatik salbu izan. Orain, ijitoen populazioen azterketa genetiko zabal batek etnia horren historia eta egungo argazkia ulertzen lagun diezaguke.

Pinotxo efektua, gezurra esan eta sudurra berotzen zaigunean

Pinotxo efektua, gezurra esan eta sudurra berotzen zaigunean

Termografian oinarritutako ikerketa batek baieztatu du gezurra esatean aurpegiko zenbait guneko tenperatura igo egiten dela

2012/12/04
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
736 bisita

Pinotxok penitentzia izaten zuen gezurra esaten zuen aldiro, sudurra luzatzen zitzaion esandako gezurraren tamainan. Carlo Collodiren sorkuntzak belaunaldiz belaunaldi izan du mundu osoko haurren artean arrakasta eta literatura unibertsalaren klasikotzat dugu egun. Dirudienez baina, Geppettok egindakoaz gain gezurra esaten dugun aldiro salatzen gaituen Pinotxo txiki bat daramagu denok barruan.

Bizi-zientzietarako diseinu esperimentala euskaraz jorratzen duen liburua argitaratu dute

Bizi-zientzietarako diseinu esperimentala euskaraz jorratzen duen liburua argitaratu dute

2012/11/29
Ostaizka Aizpurua
Iruzkinik ez
674 bisita

UPV-EHUko Euskara Zerbitzuak kooordinatuta eta laukote baten elkarlanari esker Experimental design for the life sciences (2010) liburuaren hirugarren edizioa euskarara itzuli da. Bertan estilo ulergarri eta argian idatzita, diseinu esperimentalaren funtsezko elementuen berri ematen da, era argi eta praktikoan, kontzeptu zailenak ere ulertzeko eta aplikatzeko moduan emateraino.

Higgs-en bosoia gurean CERN-en eskutik

Higgs-en bosoia gurean CERN-en eskutik

Ikerketa Nuklearretarako Europako Kontseiluaren (CERN frantsesezko sigletan) buru den Rolf-Dieter Heuer-ek hitzaldia emango du Bilbon azaroaren 29an

2012/11/28
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
683 bisita

Joan den uztailean Higgs-en bosoiaren aurkikuntzak fisika komunikabideen lehen azalera ekarri zuen. Ez du zientziak sarri publiko handiaren arreta bereganatzen, aurkikuntza haren garrantziaren isla. Higgs-en bosoiak partikulen hainbat propietate elemental azal ditzake, partikulen masaren jatorria besteak beste, eta Genevatik (Suitza) gertu den CERN-en hadroi azeleragailuan aurkitu zen. Gaur, azaroak 29, CERN-en buru den Rolf-Dieter Heuter-ek Higgs-en bosoiaren nondik norakoak gerturatuko dizkigu Bilbora.

Irla galduaren bila

Irla galduaren bila

Itsas nabigaziorako eta munduko mapek biltzen duten Pazifikoko hegoaldeko irla bat ez da existitu ere egiten

2012/11/26
Mikel Irastorza
4 iruzkin
816 bisita

Lurra aspalditik dugu bizitoki eta gizakiak gizaki denetik izan du berau esploratzeko jakin-nahi eta beharra. Mendeetan zehar kartografiak etengabe egin du aurrera gure planetaren adierazpen grafiko gero eta zehatzagoak egin bidean. Aurrerapen hau bereziki nabarmena izan da azken hamarkadetan, sateliteek lurrazala erresoluzio handiarekin (eta beldurgarriarekin?) xehatzeko aukera ematen dute. Hala ere, bada oraindik sorpresentzako lekurik, mapek Koral itsasoan kokatzen duten Sandy irla esaterako.

Itsas maila La Niñaren erritmoan dantzan

Itsas maila La Niñaren erritmoan dantzan

La Niña fenomeno klimatologikoak 2010-2011 urteetan zehar irauli egin zuen aldaketa klimatikoak eragindako itsas mailaren gorakada

2012/11/22
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
974 bisita

Aldaketa klimatikoa hamaika fenomeno global eragiten ari da eta horietatik nabarmenenetako bat poloetako eta glaziarretako izotzaren urtzea da. Horren ondorioz, itsas mailak urteko 3,2 mm egiten du gora, azken hamarkadetan gorakada hori monitorizatu duten sateliteen datuek adierazi bezala. Hala ere, 2010-2011 urteetan zehar La Niña gisa ezagutzen den fenomeno klimatologiko biziki indartsu batek uren banaketa globala aldatu eta itsas mailaren jaitsiera eragin zuen.

Einsteinen zerebroa: jenio baten kriseilu?

Einsteinen zerebroa: jenio baten kriseilu?

Einsteinen zerebroari egindako argazkietan oinarritutako ikerketa batek baieztatu du zientzialariaren zerebroaren konplexutasuna handia zela abstrakzio ahalmenarekin erlazionatutako eskualdeetan

2012/11/19
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
688 bisita

Albert Einstein (Ulm, Alemania, 1879 – Princeton, AEB, 1955) zientziaren historia garaikidea ulertzeko ezinbesteko figura da. Bere lanak fisika iraultzeaz gain filosofian ere eragina izan zuen eta zientzialari huts izatetik haratago, pentsalari gisa ere XX. mendeko erreferentzietako bat izan zen. Bere heriotzatik 72 urte igaro diren honetan zeresana ematen segitzen du bere etorriak. Orain, Einsteinen zerebroarekin egindako azterketa batzuen arabera bere adimen apartaren gakoetako bat zerebroko kortexaren konplexutasun handian egon daiteke.

Kukuak oker jo ez diezaien

Kukuak oker jo ez diezaien

Txepetx espezie batek euren arrautzen barruan garatzen ari diren enbrioiei janari-eskerako pasahitza irakasten die, horrela habian arrautza jarri dezaketen kukuen txitarik ez elikatzeko

2012/11/15
Mikel Irastorza
Iruzkin 1
850 bisita

Kukua naturan dagoen iruzurgile ezagunenetakoa da, beste txorien habietan arrautzak errun eta txitak adopzioko gurasoek elikatu eta hazten dituzte. Kukuari txiten hazkuntzan energia aurreztea dakarkio amarru horrek eta beste txorien ugalketan ere eragiten du kuku jaioberriek beste arrautzak habiatik bota egiten baitituzte. Hala ere, Australiako txepetx urdina (Malurus cyaneus) txita iruzurtiak hazteaz nekatu egin da eta kukuak ziria sar ez diezaion estrategia bikaina garatu du.

Genomaz genoma, giza dibertsitateari so

Genomaz genoma, giza dibertsitateari so

1000 Genomes proiektuak kaleratutako azken emaitzen arabera giza espeziearen aniztasunaren %95 azaltzen duten bariazioak mapeatu dira

2012/11/07
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
723 bisita

Giza genomaren lehen sekuentziazioa egin zenetik hamar urte igaro diren honetan 1000 Genomes ekimenak Europa, Amerika, Asia ekialdeko eta Afrikako 14 giza populazio desberdinetatik hautatutako 1092 gizabanakoren genomen sekuentziak kaleratu du. Nazioarteko hainbat laborategi ari dira orotara 2500 gizabanakoren genomak sekuentziatzea helburu duen proiektu hau aurrera eramaten.

Sistematika klasikoa zakil-zizareen inguruan zilintzan

Sistematika klasikoa zakil-zizareen inguruan zilintzan

Priapulido espezie batekin egindako ikerketak protostomatu eta deuterostomatuen arteko sailkapena okerra izan daitekeela ondorioztatu du

2012/11/02
Mikel Irastorza
Iruzkin 1
605 bisita

Enbrioi-garapenak eboluzioan zehar gainditu zuen mugarrietako bat izan da digestio-aparatuak uzki eta aho funtzioa betetzen duen zulo bakar bat edukitzetik, aho eta uzki diferentziatu gisa jokatzen duten bi zulo izatera pasatzea. Horren harira, sistematika klasikoak 1908an aho eta uzkia zuten animaliak enbrioi-garapeneko bi zulo horien eraketa-ordenaren arabera sailkatu zituen. Horrela definitu ziren protostomatuak (ahoa uzkia baina goizago garatzen dutenak) eta deuterostomatuak (uzkia ahoa baino lehenago). Oraingoan, ordea, penis worm izenez ezagutzen diren priapulidoek protostomatuak definitzeko azken 100 urteotan erabili izan den irizpidea ezbaian jarri dute.

Gizakia lurrikara eragile?

Gizakia lurrikara eragile?

2011ko maiatzean Espainiako hego-ekialdea astindu zuen lurrikaran gizakiak akuiferoetatik ura erauzteak zerikusia izan zuela baieztatu da

2012/10/27
Mikel Irastorza
Iruzkinik ez
1007 bisita

Iazko maiatzaren 11ean Lorcan (Murtzia) 5,1 magnitudeko lurrikara izan zen. Bederatzi hildako eragin eta udalerriaren zati handi bat suntsitu zuen hondamendiak. Oraindik ere bistan da lurrikara haren arrastoa, berreraikuntzarako diru-laguntzak oso mantso ari baitira iristen. Orain, Nature Geoscience aldizkarian kaleratu berri den lanaren arabera aktibitate antropogenikoa lurrikara eragin zuten faktoreen artean sartu behar da.

Erregistra zaitez

Erregistra zaitez!

· Parte hartu edukiak hornitzen eta eztabaidatzen 
 
· Igo itzazu argazkiak, bideoak, liburuak, estekak...